SZUKAJ:


 

Zabytki, muzea i ciekawostki miasta



Sanok, gród o wczesnośredniowiecznym rodowodzie, ważna siedziba posadników i starostów, ma za sobą niezwykłe i burzliwe dzieje. Odcisnęły one piętno na jego architekturze, subtelnie wkomponowanej w malowniczą, śródgórską dolinę Sanu. Jest ona świadectwem doniosłości wydarzeń, mających tu miejsce na przestrzeni wieków, ważnych nie tylko dla Polski ale i dla innych krajów europejskich tego regionu. Niestety dzieje miasta to również historią wojen, najazdów i pożarów, które nigdy nie oszczędzały Sanoka. Wiele zatem cennych budowli nie dotrwało do naszych czasów. Te jednak, które przetrwały burzliwe stulecia są dziś obiektem dumy mieszkańców i podziwu gości.
Podjęte w ostatnich latach działania przywracają sukcesywnie urodę sanockiej starówce a także innym, zabytkowym obiektom znajdującym się na terenie miasta.
Przeprowadzono rewitalizację Rynku i placu św. Jana, ul. 3 Maja, wymieniono nawierzchnię, odremontowane zostały zabytkowe kamienice, stary ratusz, siedziba Urzędu Miasta, wprowadzono elementy korespondującej z zabudową zieleni oraz wykonano zdobiące, a latem dodatkowo dające orzeźwienie fontanny. Przebudowie uległo wejście do zabytkowego parku miejskiego na którego szczycie powstała platforma widokowa.
W kolejnych latach planowana jest rewitalizacja następnych sektorów Śródmieścia,
a w szczególności Placu św. Michała oraz ul. Piłsudskiego.
Niezwykłym fenomenem jest sanocki skansen – Park Etnograficzny Muzeum Budownictwa Ludowego, stanowiący sam w sobie jakby „mini dzielnicę” miasta, na którą składają się najcenniejsze obiekty drewnianej architektury, zgromadzone tutaj za całego regionu Bieszczadów, Beskidu Niskiego i Pogórza. Także i tu prowadzone są stałe prace konserwatorskie przy istniejących obiektach oraz stawiane nowe, takie jak dwór szlachecki oraz cały układ urbanistyczny rynku dawnego, galicyjskiego miasteczka.
O zabytkach naszego miasta można by pisać długo, lecz oddawany w Państwa ręce folder, służyć ma tylko pobieżnemu zapoznaniu się z nimi. Kogo zaś temat ten zainteresuje bardziej, znajdzie bez problemu sporo interesującej literatury – szczególnie na temat sanockich świątyń, zamku i skansenu.
Serdecznie zatem zapraszamy do zwiedzania naszego miasta, jego zabytków, muzeów i galerii oraz wielu godnych uwagi, interesujących miejsc.


Zamek – ul Zamkowa 2
Pierwotnie gotycki zamek, postawiony w miejscu dawnego, ruskiego grodu, przebudowany w latach 1523-48 na styl renesansowy. Z dawnej budowli zachowała się do dziś jedynie część centralna. Wzgórze zamkowe oddzielała od starówki głęboka fosa. Obecnie w murach zamku mieści się Muzeum Historyczne, założone w 1934 roku. Posiada najcenniejszą w kraju kolekcję ikon oraz największy zbiór prac wybitnego polskiego artysty Zdzisława Beksińskiego. Muzeum posiada również cenne zbiory: sztuki sakralnej kościoła rzymsko-katolickiego, ceramiki pokuckiej, sztuki współczesnej, militariów, sarmackiej sztuki portretowej, zbiory archeologiczne i inne.
Pod dziedzińcem zamkowym znajdują się dwa niemieckie schrony, zbudowane w latach 1940-41, jako element tzw. „Pozycji Granicznej Galicja”. Strzegły one funkcjonującej w latach 1939-1941 granicy pomiędzy Generalnym Gubernatorstwem a Związkiem Radzieckim.
Obecnie prowadzone są prace, których celem jest rekonstrukcja południowego skrzydła zamku. Po jej zakończeniu udostępnione będą również niemieckie schrony z ekspozycją historyczną z okresu II wojny.


 

Budynek tzw. Zajazdu - Zamkowa 2
Budynek powstał w latach 1775-99 r. W dziewiętnastym stuleciu mieścił się tutaj odwach i apteka. Dziś znajduje się tu siedziba dyrekcji Muzeum Historycznego w Sanoku.
W jego salach organizowane są konferencje, wykłady oraz wystawy czasowe.


Katedralny Sobór Prawosławny pw. Świętej Trójcy – ul. Zamkowa 16
Ta klasycystyczna budowla została wzniesiona w 1784 r. jako parafialna cerkiew grecko-katolicka. Po przyjęciu w 1956 roku prawosławnego kapłana, rozpoczęto odprawianie nabożeństwa prawosławnych. 6 września 1983 roku świątynię podniesiono (po raz drugi w dziejach) do rangi katedry, a w 1996 roku – archikatedry. We wnętrzu znajduje się pełny ikonostas z XIX w., barokowe ołtarze boczne z I połowy XVIII w. oraz XVII wieczna Cudowna Ikona Matki Boskiej Sanockiej. Polichromie figuralne i ornamentalne z XIX i XX wieku.
Obok cerkwi znajduje się wolnostojąca, murowana dzwonnica z 1827 roku i kamienica zbudowana w latach 1905-8. Mieści się w niej kancelaria diecezjalna.
W pomieszczeniach dawnej parafii greckokatolickiej, mieściło się założone w 1931 roku muzeum łemkowskie.


Kościół i klasztor OO. Franciszkanów pw. Podwyższenia Krzyża Świętego.
Wejście od strony Rynku i ul. Franciszkańskiej.
Zbudowany w latach 1632-40, barokowy, później przebudowywany. We wnętrzu późnobarokowe ołtarze oraz cudowny obraz Matki Bożej Pocieszenia – Pani Ziemi Sanockiej. W ołtarzu głównym znajduje się krzyż z II połowy XVII wieku. Cenny jest również siedemnastowieczny obraz św. Antoniego, znajdujący się w prawym ołtarzu bocznym. Polichromie zdobiące wnętrze pędzla Władysława Lisowskiego pochodzą z lat trzydziestych, dwudziestego stulecia.
W kaplicy św. Franciszka odkryto średniowieczne cmentarzysko i mury z XIV w. Na ścianach kaplicy siedemnastowieczne polichromie figuralne. W ołtarzu obraz św. Franciszka z pochodzący z XVIII w.




Ratusz miejski – Rynek 15
Osiemnastowieczny ratusz miejski powstał w oparciu o istniejącą wcześniej kamienicę po pożarze poprzedniego, drewnianego. Gruntownego remontu i przebudowy obiektu dokonano w 1892 roku. W 1934 roku obiekt przebudowano ponownie, włączając w jego bryłę kolejną, sąsiednią kamienicę. Całości nadano charakter jednej budowli. Obecny wygląd jest efektem remontu z lat trzydziestych XX wieku. Centralną część ratusza wieńczy zegar, wykonany w Pradze, a uruchomiony 1 lutego 1906 roku. Podczas ostatniego remontu dokonanego w 2007 roku machizm zamieniono na nowy zachowując poprzedni jako eksponat. Na szczycie lewego skrzydła widnieje herb miasta, na prawym zaś godło państwowe, według wzoru z lat trzydziestych. Obecnie ma tu siedzibę Urząd Stanu Cywilnego oraz różne instytucje, punkty handlowe i usługowe.
Fundamenty starszego ratusza sanockiego, który spłoną w 1680 roku, odkryto podczas prac archeologicznych prowadzonych na rynku, podczas jego przebudowy. Po położeniu nowej nawierzchni zarys fundamentów oznaczono kostką w innym kolorze, niż otaczająca ją nawierzchnia.



Budynek dawnej Rady Powiatowej - Rynek 1
Eklektyczna budowla postawiona przez Austriaków w latach 1875-80 dla potrzeb Rady Powiatowej. Obecnie służy jako siedziba Urzędu Miasta. Na fasadzie budynku znajduje się historyczny herb ziemi sanockiej - złoty dwugłowy orzeł na błękitnym polu.


 OBECNIE

 



Kościół farny pw. Przemienienia Pańskiego – Plac Św. Michała

Zbudowany został w latach 1874-87, po pożarze poprzedniej, starszej budowli - kościoła p.w. św. Michała – patrona miasta. Budowę wież ukończono na początku XX wieku. Projekt kościoła wykonał Józef Braunseis. Pierwsze nabożeństwo zostało odprawione w Boże Narodzenie 1886 roku.
We wnętrzu dwudziestowieczne polichromie (1906-7) i witraże. W zachodniej nawie znajduje się renesansowa płyta nagrobna Sebastiana Lubomirskiego, zmarłego w 1558, pochodząca z poprzedniej świątyni. Pierwotny kościół znajdował się nieco bliżej obecnego „ogródka jordanowskiego”.



Dom Mansjonarzy – Plac św. Michała 6
Zbudowany z kamienia w latach 1750-1775 r. Z fundacji kanonika przemyskiego Franciszka Goźlińskiego, dla Bractwa Kapłańskiego pw. Wniebowzięcia NMP. Kolegium mansjonarzy zostało powołane przy sanockiej farze w 1723 roku, a zatwierdzone przez biskupa Jana K. Sołtyka w 1724. Obecnie mieści się tu Młodzieżowy Dom Kultury.


Synagoga – Rynek 10
(wejście od ul. Zamkowej)
Synagoga tzw. „Mała Synagoga”, (Klaus Sadogora, Sadygierer Klojz), została zbudowana w 1924 roku, przez chasydów, zwolenników cadyków z Sadogóry. Wejście do niej znajdowało się od strony Rynku oraz od ulicy Zamkowej, od stronny nieistniejącej już tzw. „Wielkiej Synagogi”. Obecnie, mieści się w niej Archiwum Państwowe.


Sala modlitwy – ul. Cerkiewna 6

Kamienica z prywatna kaplicą żydowską (salą modlitwy), zbudowana końcem XIX wieku, znajduje się przy ul. przy ulicy Cerkiewnej 6. Obecnie jest to budynek komunalny


Synagoga „Jad Charuzim” – ul. Franciszkańska 5
Zbudowana w 2 poł. XIX w. przez stowarzyszenie rzemieślników żydowskich „Jad Charuzim” (hebr. dłoń pracowitych). Obecnie budynek po przebudowaniu przeznaczono na biura i mieszkania. Dobudowana została kolejna kondygnacja, co niestety zakłóciło klasyczne proporcje bryły.


Budynek II LO, pierwotnie Szkoła Ludowa im. Franciszka Józefa
Pierwotnie budynek Szkoły Ludowej im. Franciszka Józefa, ukończony w 1898 r. W 1901 roku utworzono przy tejże szkole Wyższy Instytut Żeński Naukowo-Wychowawczy.
W 1912 działa tutaj szkoła św. Jadwigi. Podczas. II wojny światowej mieścił w tym budynku (podobnie jak w budynku sąsiedniego Gimnazjum i Liceum Królowej Zofii) niemiecki szpital polowy. Po wojnie mieściła się tutaj 11-letnia Szkoła Żeńska Stopnia Podstawowego i Licealnego w Sanoku. Od 1965 roku jest to siedziba II Liceum Ogólnokształcącego.


Zajazd z XVIII – dawny szynk „Bacówka”. ul. Traugutta 3
Murowany budynek dawnego zajazdu, przy drodze do Mrzygłodu. Na początku XIX wieku mieścił się w nim szynk „Bacówka”. Obecnie jest siedzibą dyrekcji Muzeum Budownictwa Ludowego. Pierwotną funkcję obiektu zdradza charakterystyczna architektura.


Kapliczka św. Jana Nepomucena – pl. św. Jana
Ufundowana w 1810 roku przez Ksawerego Krasickiego, jako votum, za ocalenie życia podczas salwowania się ucieczką konno, stromym zboc
zem do Sanu, po nieudanej, ostatniej obronie zamku sanockiego przed Austriakami, w czerwcu 1809 roku.


Tablica pamiątkowa – schody Zamkowe
Wmurowana w skałę przy schodach zamkowych tablica, ufundowana została w 1909 roku, przez Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka. Tekst na tablicy głosi: „Pamięci Ksawerego Krasickiego i towarzyszy, za bohaterski czyn przy ostatniej obronie zamku sanockiego w czerwcu 1809 roku. W stuletnią rocznicę Tow. Upiększ. M. Sanoka napis ten umieściło.”


Budynek dawnego gimnazjum i liceum im. Królowej Zofii – ul. Sobieskiego 5
Kamień węgielny wmurowano w 1882 r. Po ukończeniu budowy w latach dziewięćdziesiątych, pomieszczenia obiektu zajęło niedawno powstałe gimnazjum im. Królowej Zofii.
W budynku tym stacjonowała w roku 1915, 11 marszkompania dobrego wojaka
Szwejka, bohatera słynnej powieści Jarosława Haszka.


Dawne Koszary 2 Pułku Strzelców Podhalańskich – ul. Mickiewicza 23 a
Pierwotnie znajdowały się tutaj austriackie koszary 45 Galicyjskiego Regimentu Piechoty, zbudowane w 1912 roku. W 1918 roku stacjonował tu stworzony spontanicznie z miejscowych ochotników 3 Batalion Strzelców Sanockich. W okresie międzywojennym budynki służyły 2 Pułkowi Strzelców Podhalańskich. Aktualnie jeden z obiektów wykorzystuje Straż Graniczna, zaś pozostałe należą do Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej.


Dawne koszary „Landwehry” – ul. Sobieskiego 23
Wzniesione w latach dziewięćdziesiątych XVIII wieku według planów CK Inspektora Powiatowego Klemensa Lewickiego. Kierownikiem budowy był inż. Władysław Beksiński. Kamień węgielny wmurowano w 1891 roku. Budynek służył do I wojny światowej, jako koszary 57 batalionu austriackiej Landwehry. W czasie II wojny światowej Niemcy zlokalizowali w tym budynku tzw. Polską Szkołę Handlową. Obecnie mieści się tu Zespół Szkół nr 1. Dawniej, na tym miejscu stała podmiejska cerkiew i znajdował się przycerkiewny cmentarz. Upamiętnia to stojący przed budynkiem niewielki pomnik z krzyżem.


Secesyjna kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego
Mieścił się tu pierwotnie CK Sąd Powiatowy.
W tej dostojnej, secesyjnej kamienicy z 27 na 28 marca 1947 roku, spędził ostatnią noc swojego życia gen. Karol Świerczewski, który udał się stąd na inspekcję do Leska i do Cisnej, gdzie już nie dotarł, zastrzelony w zasadzce pod Jabłonkami.


Dawny „Dom Żołnierza” – ul. Mickiewicza 24
Monumentalny budynek wzniesiony w 1924 roku jako „Dom Żołnierza”. Uszkodzony podczas wojny obiekt odremontowano, lecz nie zrekonstruowano zdobiącej go kopuły. Obecnie jest to siedziba Sanockiego Domu Kultury.


„Ramerówka” - ul. Grzegorza z Sanoka 2
Pierwotnie prywatna kamienica rodziny Ramerów od 16 grudnia 1866 roku pełniła funkcję „Czytelni Mieszczańskiej.” W tym, eklektycznym budynku, przyozdobionym arkadami, powstałymi w wyniku przebudowy z lat 40-tych XX w. mieści się dziś „Klub Górnika” Sanockich Zakładów Przemysłu Nafty i Gazu.


Budynek Stowarzyszenia „Sokół” – ul. Mickiewicza 13
Obiekt zbudowano w latach 1890-1910 dla Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Szczyt budynku wieńczy rzeźba zrywającego się do lotu sokoła, zaś na elewacji wschodniej znajduje się postać „Sokolnika”, zrywającego kajdany orłowi polskiemu. Stąd 1 listopada 1918 r. wyszły na miasto pierwsze, polskie patrole wojskowe. Tu 10 listopada 1910 r . wygłosił prelekcje na temat skautingu Andrzej Małkowski.



 

Willa Zaleskich – Plac św. Jana 1
Willa mieszczańskiej rodziny Zaleskich, zbudowana w latach 1890-1910 r, według projektu Władysława Beksińskiego i Wilhelma Szomka. Jak głosi miejscowa tradycja, dr Zaleski zapragną aby rodowa siedziba nawiązywała architektonicznie do willi weneckich. Ze względu na swoje posadowienie nad 40 metrowym urwiskiem nazywana jest „Sokolim Gniazdem.”



Willa Szomka - ul. Lenartowicza 2
Secesyjna willa wybitnego, sanockiego architekta, Wilhelma Szomka, zbudowana w 1892 r. Obecnie jest siedzibą Miejskiej Biblioteki Publicznej. Przed budynkiem pomnik prekursora polskiego humanizmu – Grzegorza z Sanoka.


Willa Domańskich - Mickiewicza
Secesyjna, mieszczańska willa rodziny Domańskich z drugiej połowy XIX (1904 data na chorągiewce) wieku.



Dawna CK Okręgowa Dyrekcja Skarbu ul. Sienkiewicza
Budynek o niezwykle mrocznej historii, wzniesiony w 1863 roku przez rodzinę Ścibor-Rylskich, przejęty następnie przez Cesarsko-Królewską Okręgową Dyrekcję Skarbu. Do 1939 mieścił się tu Urząd Skarbowy. W okresie okupacji znajdowała się tu główna siedziba sanockiego Gestapo oraz areszt śledczy tzw. Stapo. Po wojnie była tuta siedziba powiatowego UBP, a następnie komenda MO


Park miejski i kopiec Mickiewicza – wejścia do parku od strony ul. Mickiewicza i ul. Kościuszki.
Założony w 1896 roku. położony na stokach dominującej nad miastem Góry Parkowej (Stróżni, Aptekarki) - 364 m npm. Rosną tu m.in. orzech wodny, orzech turecki, sumak, miłorząb, sosna amerykańska. Na jej szczycie sanocka młodzież usypała w 1898 r. kopiec, na cześć setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza. Zaświadcza o tym umieszczony na szczycie kopca pamiątkowy kamień. Urokliwym miejscem parku jest źródełko, poświęcone Fryderykowi Chopinowi, z medalionem przedstawiającym popiersie kompozytora. Na terenie parku znajduje się zbiornik retencyjny wodociągów miejskich, wieża przekaźnika TV. W 2007 roku odrestaurowano główne wejście do parku wykonując nowe ogrodzenie i scenę koncertową oraz platformę widokową zlokalizowaną na szczycie sąsiadującym z Kopcem.


XVIII i XIX w. zabudowa mieszczańska starówki.
Tworzą ją w większości piętrowe kamienice mieszczańskie, głównie eklektyczne, lecz jest pośród nich szereg obiektów o charakterze secesyjnym. Wiele z nich zdobią interesujące w formie, kute balustrady balkonów. Nieliczne kamienice, szczególnie przy ul. 3 Maja zachowały oryginalne, drewniane witryny z przełomu XIX i XX w. Najciekawsze z kamienic zachowały się przy Rynku, ul. 3 Maja, Kościuszki, Jagiellońskiej, Mickiewicza i Kazimierza Wielkiego.


Drewniana cerkiew grecko-katolicka p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego – ul. Kółkowa 5 (świątynia stoi przy ul. Przemyskiej)
Cerkiew znajduje się w dzielnicy Olchowce. Zbudowana została w 1844 roku. We wnętrzu doskonale zachowany, dziewiętnastowieczny ikonostas oraz wyposażenie cerkiewne z XVIII i XIX w. Obecnie pełni funkcję parafialnego kościoła rzymskokatolickiego.
Obok obiektu znajduje się dwukondygnacyjna, murowana dzwonnica parawanowa z pierwszej połowy dwudziestego wieku.



Greckokatolicka cerkiew parafialna p.w. św. Dymitra. – al. Najświętszej Marii Panny
Znajduje się w dzielnicy Dąbrówka. Zbudowana w latach 1866-1891, w miejscu starszej wzmiankowanej w 1573. Od 1969 roku użytkowana była jako kościół rzymskokatolicki. W 1982 roku dobudowano do niej nową bryłę kościoła, w wyniku czego sama cerkiew pełniła przez kilka lat rolę kaplicy. W 1993 roku cerkiew przekazano ponownie w użytkowanie grekokatolikom. Po remoncie dokonanym w 2005 roku, odtworzono wnętrze, z wykorzystaniem fragmentów ocalałego ikonostasu i ikon z różnych, nieistniejących już cerkwi. Obok świątyni stoi murowana dzwonnica parawanowa.
Na sąsiednim cmentarzu znajduje się dziewiętnastowieczna kaplica grobowa Rylskich i Tchorznickich.


Dwór i park podworski Mniszek-Tchorznickich – ul. 1000 Lecia
Pierwotny dwór, zapewne z przełomu XVIII i XIX w. przebudowano w 1900 r. Ogrody pochodzą z XVIII w. Przebudowano je w drugiej połowie XIX wieku, zaś pod koniec XIX w. znacznie powiększono. Z układu przestrzennego z pierwszej połowy dziewiętnastego wieku zachowany jest dwukondygnacyjny murowany dwór, granice folwarków, ogrodów użytkowych i głównej drogi dojazdowej. Część budynków dawnego folwarku zamieniono na hale i warsztaty przemysłowe. W drzewostanie dawnego parku krajobrazowego zachowały się liczne, interesujące gatunki drzew.


Zespół parkowo-dworski w Olchowcach – ul. Wyspiańskiego
Budynek dworu starościńskiego z XVII wieku, z osiemnastowiecznym spichlerzem i pozostałością parku krajobrazowego. Do I Wojny Światowej wchodził w skład koszar 13 Galicyjskiego Pułku Piechoty, które tutaj pobudowano w dziewiętnastym wieku. W okresie międzywojennym stacjonował tu 3 batalion, 2 PSPdh. Krótko po wojnie stacjonował tutaj 34 Budziszyński Pułk Piechoty Do 1994 roku był to teren 26 Pułku Czołgów Średnich, następnie MSWiA. Aktualnie dwór jest własnością prywatną, w pozostałych budynkach podworskich funkcjonują liczne instytucje i przedsiębiorstwa.


Kościół Najświętszego Serca Jezusowego – ul. Lipińskiego
Kościół parafialny w dzielnicy Posada, eklektyczny, wzniesiony z cegły w latach 1926- 1931 roku. Poświęcenia świątyni dokonał biskup Antoni Nowak 15 września 1931 roku.


Kościół Polsko – Katolicki - ul. Słowackiego
Budynek kościoła polskokatolickiego, budowany w okresie międzywojenny. Jedna z najstarszych w Polsce parafii polsko-katolickich.


Ratusz – dawna siedziba Gminy Posada, - ul. Lipińskiego
Zbudowany w latach 1905-7, zwieńczony wieżą eklektyczny budynek dawnego ratusza Gminy Posada. Miała tu również swoją siedzibę placówka policji i areszt. Pozostałe wolne pomieszczenia były wynajmowane. Funkcję ratusza budynek stracił w 1931 roku, kiedy to Posada Sanocka została przyłączona do Sanoka.
Okazałą budowlę wieńczy neobarokowa wieża, zbudowana z przeznaczeniem na dzwon alarmowy.


Budynek dworca głównego PKP - ul. Dworcowa
Zbudowany przez Austriaków w 1884 r., po wykonaniu odcinka kolei żelaznej z Zagórza do Jasła. Reprezentuje typową architekturę państwowych budynków dworcowych CK Galicji.


Secesyjne wille w przy ul. Głowackiego
Malownicza uliczka, na południowym krańcu miasta, gdzie na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku, bogaci mieszczanie sanoccy budowali ekskluzywne wille, eklektyczne, z neogotyckimi akcentami. Bodaj najciekawszą z nich jest willa pod nr 27, nazywana „Kocim Zamkiem”.


Cmentarz przy ul. Rymanowskiej i Matejki,
Cmentarz przy ul. Matejki założono po ogłoszeniu w 21 stycznia 1784 roku przez cesarza Józefa II dekretu o cmentarzach zamiejskich, nakazującego wyprowadzenie cmentarzy poza miejsca zamieszkałe. Nowy cmentarz przy ul. Rymanowskiej założono w 1894 roku. Jego poświęcenia dokonano 2 listopada. Plany cmentarza przy ulicy Rymanowskiej wykonał architekt miejski inż. Władysław Beksiński, który zaprojektował również kaplicę cmentarną. Na cmentarzu liczne przykłady zabytkowej kamieniarki nagrobnej, lokalnej oraz pochodzącej z warsztatów lwowskich i krakowskich, zdobiącej miejsca pochówku sanockich mieszczan. Znajdują się tu również kwatery wojskowe z I i II wojny światowej. Na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej znajduje się grobowiec rodzinny Beksińskich, w którym spoczywa Zdzisław Beksiński i jego syn Tomasz.


Stary cmentarz żydowski tzw. „Okopisko” – ul. Jagiellońska
Położony przy ul. Jagiellońskiej, założony ok. 1720 roku. Było to zapewne rozszerzenie istniejącego wcześniej cmentarza, o średniowiecznym rodowodzie. Przed II wojną światową nie był już użytkowany. Według miejscowej tradycji najstarsze tutejsze pochówki pochodziły z XIV w. Cmentarz został zniszczony w czasie II wojny światowej i w latach pięćdziesiątych , a w 1967 roku ostatecznie zlikwidowany. Obecnie na jego miejscu znajduje się duży skwer.


Cmentarz żydowski na Kiczurach tzw. Nowy – ul. Kiczury
Pozostałości cmentarza żydowskiego, sprofanowanego przez Niemców w czasie II Wojny Światowej. Zachowało się przeszło 50 macew, w tym wiele uszkodzonych. W czasie II wojny miały tu miejsce masowe egzekucje Żydów, co upamiętnia postawiony w latach dziewięćdziesiątych, niewielki obelisk.


Cmentarz jeniecki na Olchowcach – ul. Zaremby
Znajdują się tu zbiorowe mogiły żołnierzy radzieckich, z obozu jenieckiego założonego przez Niemców w 1941 roku. Funkcjonował on do połowy roku 1944. Szacunkowa liczba pochowanych tu, rozstrzelanych, zamęczonych lub zagłodzonych jeńców sięga ok. 20.000.


Umocnienia „Linii Mołotowa”
Na terenie miasta znajdują się schrony bojowe, batalionowego punktu oporu „Olchowce” – w którego skład wchodziło 16 żelbetowych bunkrów, jedno i dwukondygnacyjnych. Część z nich zachowała się w całości, część zaś uległa zniszczeniu w latach czterdziestych. Wchodzą one w skład tzw. „Linii Mołotowa” – jednego z największych dzieł militarnych XX wieku. Z tego okresu zachowały się także dwa niemieckie, żelbetowe schrony graniczne, znajdujące się pod dziedzińcem sanockiego zamku.


Ekspozycje militarne w terenie:
1/ czołg średni T – 34/85 przy ul. Białogórskiej k. mostu, pochodzący z dawnego pułku czołgów średnich stacjonującego w okresie powojennym w Sanoku-Olchowcach.
2/ ekspozycja przy budynku WKU, ul. Przemyska 2 – transporter opancerzony BRDM –1, czołg średni T – 34/85, działo ZIS – 5. Przy siedzibie WKU planowane jest utworzenie ekspozycji historycznej, poświęconej wojskowym i wojennym dziejom Sanoka i regionu w XX wieku. Siedziba WKU mieści się w na terenie dawnych koszar 13 Galicyjskiego Pułku Ułanów, które w okresie międzywojennym służyły 3 batalionowi 2 Pułku Strzelców Podhalańskich, zaś po II wojnie stacjonował tu 34 Budziszyński Pułk Piechoty, następnie do 1994 roku 26 Pułk Czołgów Średnich wchodzący w skład 9 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej, a przez kolejnych kilka lat funkcjonowała tu jednostka MSWiA przeniesiona ze słynnego Arłamowa.


Ławeczka ze Szwejkiem – pierwszy w Polsce „Pomnik Dobrego Wojaka Szwejka” – ul. 3 Maja. Atraktor przedstawiający dobrego wojaka Szwejka, siedzącego na sanockiej ulicy 3 Maja, nazywany potocznie „Pomnikiem dobrego wojaka Szwejka”. Odsłonięty w 2003 roku, przez wnuka Jarosława Haszka – Richarda Haszka, przypomina przygody Józefa Szwejka podczas jego pobytu w Sanoku, w 15 lipca 1915 r. Przez Sanok przebiega również Szlak przygód dobrego wojaka Szwejka, który umożliwia zwiedzenie miejsc opisanych przez Jarosława Haszka w jego słynnej powieści. Na szlaku ty znajduje się „Hotel pod Trzema Różami”, siedziba tzw. „Żelaznej Brygady” – kamienica dawnego Banku Lwowskiego, kwatera szwejkowego batalionu z 91 Pułku Piechoty – dawnego Gimnazjum i Liceum Królowej Zofii i inne miejsca. Oczywiście na szlaku jest również ulica poświęcona Józefowi Szwejkowi o nazwie Zaułek Dobrego Wojaka Szwejka.


Ławeczki poświęcone słynnym sanockim literatom
Znajdują się one na Rynku, a umieszczone na nich tabliczki przypominają o sławnych, związanych z Sanokiem „ludziach pióra”. Pierwsza z nich poświęcona została Kalmanowi Segalowi, wybitnemu pisarzowi, zasłużonemu dla polskiej i żydowskiej kultury, który urodził się w Sanoku 29 XII 1917 i tu spędził dzieciństwo i młodość.
Kolejną ławeczkę poświęcono osobie Mariana Pankowskiego, wybitnego poety, prozaika, dramaturga, krytyka literackiego i tłumacza, urodzonego również w Sanoku, 19 XI 1919 roku.


Skansen - Muzeum Budownictwa Ludowego - ul. Rybickiego 3
Oddzielny zespół unikatowej, zabytkowej architektury drewnianej tworzy Park Etnograficzny MBL. Na obszarze 38 ha prezentowana jest kultura polsko-ukraińskiego pogranicza we wschodniej części polskich Karpat (Bieszczady, Beskid Niski) wraz z Podkarpaciem. Poszczególne grupy etnograficzne (Bojkowie, Łemkowie, Pogórzanie i Dolinianie) posiadają oddzielne sektory ekspozycyjne znakomicie dostosowane do fizjografii terenu. Łącznie park etnograficzny tworzy przeszło 120 obiektów.
Na terenie skansenu znajduje się również sektor poświęcony historii przemysłu naftowego.
Obecnie powstaje kolejny sektor, który utworzy rekonstruowana aktualnie zabudowa galicyjskiego miasteczka.


Biuro Wystaw Artystycznych – Rynek 14
Jest niekomercyjną galerią miejską, usytuowaną przy sanockim Rynku. Zajmuje górną kondygnację zabytkowej mieszczańskiej kamienicy. Dysponuje czterema salami ekspozycyjnymi, w układzie amfiladowym o łącznej powierzchni 130 m2.
Swoje prace w galerii prezentowała czołówka polskich artystów młodego pokolenia.
W sanockiej galerii organizowane są wystawy indywidualne i zbiorowe. Ważnym elementem działalności są akcje w przestrzeni publicznej miasta. Galeria stara się promować twórczość młodych artystów pochodzących z Sanoka. Organizuje pokazy filmów, spotkania autorskie, wydaje katalogi wystaw i druki ulotne.
Przy galerii funkcjonuje Pracownia Edukacji Artystycznej, realizująca szeroki program zajęć dydaktycznych, które przybliżają odbiorcom sztukę współczesną. Organizowane są cykle wykładów i warsztatów dotyczących historii sztuki, kultury teatru i filmu dla dorosłych i młodzieży oraz atrakcyjne zajęcia skierowane do najmłodszych.


Tekst: Robert Bańkosz
 


Nowe zasady dotyczące cookies W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. [zamknij]